Grootschalige zon- en windprojecten: Lokaal eigendom verzekeren m.b.v. de ‘maatschappelijke tender’

Datum: 
21/05/2021
In het Klimaatakkoord, maar inmiddels ook in de RES van de Cleantech Regio, is vastgelegd dat bij een grootschalig zon- of windproject gestreefd moet worden naar een evenwichtige eigendomsverdeling tussen projectontwikkelaar enerzijds en lokale bewoners en bedrijven anderzijds (bedenk hierbij: 50% eigendom betekent ook 50% zeggenschap). 
Energie Samen (de gezamenlijke Nederlandse energiecoöperaties) ontwikkelde de zgn. ‘maatschappelijke tender’, een methodiek die ervoor zorgt dat het lokale eigendom onontkoombaar wordt meegenomen tijdens elke projectontwikkeling. Energie Samen Gelderland spant zich in om via alle B&W’s en gemeenteraden ervoor te zorgen dat de maatschappelijke tender in het gemeentelijke beleidskader wordt opgenomen.
 
Tot nu toe was het zo dat een projectontwikkelaar met een voorstel kwam, waarna de gemeente dit voorstel toetste aan haar beleidskader en de Wet Ruimtelijke Ordening. De maatschappelijke tender daarentegen vraagt van de gemeente een andere rol: ze moet actief de regie nemen. Ze moet zoekgebieden aanwijzen en uitgangspunten en randvoorwaarden opstellen voor de productie van bepaalde hoeveelheid zonne- en/of windenergie. Vervolgens nodigt de gemeente potentiële ontwikkelaars uit om met een projectvoorstel te komen. De gemeente selecteert de uiteindelijke projectontwikkelaar in zeven stappen. Het voert te ver om hier op alle punten in te gaan; in het kader van ‘Een goed begin is het halve werk’ in dit artikel alleen de eerste stap. De overige stappen zijn te lezen in de Handreiking Gelders Energieakkoord Maatschappelijke tender.
 
Stap 1: De concept-uitgangspuntennotitie
Elke uitganspuntennotitie omvat zo veel mogelijk belangrijke zaken op het gebied van ruimtelijk maar óók maatschappelijk beleid. De notitie wordt opgesteld in overleg met de meest betrokken en relevante partijen.
De gemeente geeft zo exact als mogelijk aan wat de eisen inhouden en langs welke processtappen de selectie plaatsvindt. Bij deze selectie houdt de gemeente zich het recht voor om niet alleen te selecteren op criteria op basis van de Wet Ruimtelijke Ordening, maar ook op zaken zoals financiële participatie, een omgevingsfonds en/of gesocialiseerd grondbeleid.
Verder selecteert de gemeente op de kwaliteiten van de ontwikkelaar zelf (dit kan ook een consortium zijn) én een plan van aanpak dat minimaal de volgende elementen bevat:
  • Ecologie/biodiversiteit
  • Meervoudig ruimtegebruik (‘koppelkansen’)
  • Landschappelijke inpassing (bijv. in nabijheid kernen/binnen zoekgebied)
  • Verwijdering van het wind- of zonnepark (na einde exploitatie)
  • Financiële afdrachten in het kader van goede ruimtelijke ordening
  • Maatschappelijke meerwaarde
  • Procesparticipatie
  • Gebruik van net-infrastructuur tegen laagst maatschappelijk kosten
  • Maatschappelijk draagvlak
  • Financiële participatie
 
LochemEnergie en de Gemeente Lochem
De Gemeente Lochem heeft LochemEnergie uitgenodigd om mee te denken over de implementatie van de maatschappelijke tender in het gemeentelijke beleid. LochemEnergie bereidt inmiddels een presentatie voor van de maatschappelijke tender in de vorm van een animatie.